Badanie GBS w ciąży – jak się przygotować: kiedy je zrobić i jak wygląda wynik

Czy naprawdę warto wykonać ten prosty wymaz przed porodem, nawet jeśli nic nie boli?

To podstawowy element opieki prenatalnej. Test przesiewowy wykrywa paciorkowce grupy B, które nosi około 10–30% kobiet. Pozytywny rezultat oznacza konieczność profilaktyki antybiotykowej podczas porodu, by zmniejszyć ryzyko zakażenia noworodka.

W krótkim przewodniku wyjaśnimy, co oznacza dodatni a ujemny wynik, kiedy zwykle wykonuje się test i co zrobić, gdy poród zacznie się przed czasem. Opiszemy też, jak wygląda pobranie wymazu z pochwy i odbytu oraz ile trwa oczekiwanie na rezultat.

Na końcu znajdziesz listę informacji, które warto mieć gotowe do rozmowy z lekarzem lub położną, np. alergie na penicylinę czy wcześniejsze antybiotyki.

Kluczowe wnioski

• Test to prosty wymaz przesiewowy, ważny pod koniec ciąży.
• Nosicielstwo występuje u 10–30% kobiet i nie zawsze oznacza chorobę.
• Dodatni wynik wskazuje na potrzebę antybiotykowej profilaktyki podczas porodu.
• Wynik pomaga zmniejszyć ryzyko ciężkich zakażeń u dziecka.
• Przygotuj informacje o alergiach i wcześniejszym leczeniu przed rozmową z personelem.

Co to jest badanie GBS i dlaczego wykonuje się je w ciąży

Test przesiewowy wykrywa obecność Streptococcus agalactiae i ocenia ryzyko przeniesienia bakterii na noworodka.

To badanie ma na celu wykrycie kolonizacji, a nie ocenę objawów. Nosicielstwo oznacza, że bakterie bytują bez dolegliwości.

Paciorkowce grupy B najczęściej zasiedlają przewód pokarmowy, okolice odbytu oraz drogi rodne. Zmiany hormonalne i pH w okresie ciąży sprzyjają kolonizacji.

Warto rozróżnić nosicielstwo od aktywnego zakażenia. Nosicielka zwykle nie ma objawów, lecz może przekazać bakterie dziecku podczas porodu.

Wynik ma znaczenie kliniczne: pozwala zaplanować profilaktykę antybiotykową przy porodzie, obserwację noworodka oraz ewentualny antybiogram przy alergii na penicylinę.

Kiedy zrobić badanie GBS w ciąży i co mówią rekomendacje PTGiP

Specjaliści zalecają wykonanie testu między 35. a 37. tygodniem ciąży.

Dlaczego ten termin? To okres najbliżej porodu, więc wynik najlepiej przewiduje kolonizację w dniu porodu i ocenia ryzyko zakażenia noworodka.

Jeśli poród zacznie się wcześniej i nie ma aktualnego wyniku, szpital podejmuje decyzję o profilaktyce śródporodowej na podstawie okoliczności.

• Profilaktyka stosowana jest też przy pęknięciu błon płodowych >18 h lub gorączce ≥38°C.
• Obecność bakterii w moczu tej ciąży świadczy o masywnej kolonizacji i zmienia postępowanie.
• Jeśli poprzednie dziecko miało zakażenie, personel również podaje antybiotyk.

Praktyczny krok: zapisz termin pobrania w kalendarzu badań ciąży na 35.-37. tygodniem, by wynik trafił do dokumentacji przed porodem.

Badanie GBS w ciąży – jak się przygotować

Przygotowanie do badania jest proste, ale warto znać konkretne zasady, by wynik był miarodajny.

Co zrobić na 3 dni przed:

• Unikaj współżycia przez co najmniej 3 dni.
• Nie stosuj środków dopochwowych, kremów ani maści przez około 5 dni.
• Rezygnuj z żeli i mydeł o działaniu odkażającym w dniach poprzedzających pobranie.

W dniu badania:

• Nie używaj preparatów higienicznych tuż przed pobraniem.
• Jeśli pobierany jest wymaz z cewki, nie oddawaj moczu przez min. 3 godziny.
• Unikaj wykonywania testu w trakcie krwawienia lub plamienia.

Po antybiotykoterapii: odczekaj co najmniej 7 dni przed powtórnym pobraniem.

Przygotuj skierowanie, wygodną bieliznę i upewnij się, że próbka trafi do laboratorium w odpowiednim podłożu transportowym. Celem przygotowania nie jest wyjałowienie okolic intymnych, lecz zachowanie naturalnej flory, by wykryć nosicielstwo rzetelnie.

Jak wygląda pobranie wymazu GBS z pochwy i odbytu

Procedura polega na powierzchownym wymazie z przedsionka pochwy oraz z odbytnicy.

W gabinecie pacjentka siada na fotelu ginekologicznym. Położna lub lekarz używa sterylnej wymazówki i pobiera materiał krótko, zwykle bez bólu.

Wymaz obejmuje okolice pochwy i odbytu, bo przewód pokarmowy bywa rezerwuarem bakterii. Dzięki temu obecność kolonizacji u kobiet wykrywa się dokładniej.

Zazwyczaj nie stosuje się wziernika — pobranie z przedsionka pochwy zmniejsza dyskomfort. Może pojawić się jedynie delikatne tarcie; warto oddychać spokojnie i rozluźnić mięśnie. Jeśli wystąpi ból, trzeba natychmiast zgłosić to personelowi.

Organizacja: próbka trafia do probówki z podłożem transportowym i kierunku do laboratorium. Przy wpisie na etykiecie podaj imię, datę i tydzień ciąży, by uniknąć opóźnień w badaniach gbs.

Wynik zależy od prawidłowego pobrania i szybkiego transportu, dlatego warto zapytać, czy użyto właściwego podłoża. Krótka procedura daje istotne informacje dla opieki nad matką i noworodkiem.

Co dzieje się z próbką w laboratorium i ile czeka się na wynik

W laboratorium technicy przeprowadzają posiew, obserwują wzrost kolonii i ustalają gatunek bakterii.

Najpierw materiał jest wysiewany na pożywki. Po kilku godzinach pojawiają się kolonie, które ocenia się makroskopowo.

Następnie wykonywane są testy identyfikacyjne — mogą to być podłoża chromogenne, testy biochemiczne lub spektrometria mas. Przy wykryciu patogenu laboratorium zazwyczaj wykonuje antybiogram, by sprawdzić lekowrażliwość.

Standardowy czas oczekiwania na wynik to zwykle 2–4 dni. Może się wydłużyć z powodu transportu próbki, dni wolnych lub konieczności dodatkowych badań.

Opis wyniku na wydruku zawiera najważniejsze elementy: informację, czy Streptococcus agalactiae wykryto, oraz ewentualne dane o lekowrażliwości. Ten dokument pomaga lekarzowi zaplanować profilaktykę przy porodzie i chronić zdrowia noworodka.

Wczesne ciężkie zakażenie u dziecka wiąże się z bakteriemią (obecność bakterii we krwi), dlatego szybkie dojście wyniku ma dużą wagę.

• Gdzie odebrać wynik: online lub w formie papierowej.
• Przekaż kopię lekarzowi i włóż jedną do torby do szpitala.

Jak odczytać wynik badania GBS i co oznacza dla porodu

Od wyniku badania zależy, czy personel poda antybiotyk śródporodowo i jak będzie obserwować noworodka.

Wariant ujemny: brak wykrycia w momencie pobrania oznacza standardowy przebieg porodu. Personel nadal obserwuje dziecko po narodzinach, ale zwykle nie stosuje profilaktyki antybiotykowej.

Wariant dodatni: potwierdzone nosicielstwo to wskazanie do profilaktyki śródporodowej. Standard to penicylina G podawana w czasie porodu; timing ma znaczenie — pierwsza dawka najlepiej przy przyjęciu lub na początku skurczów.

gbs jest obecny często bez objawów, ale zmienia postępowanie podczas porodu, bo celem jest ograniczenie zakażenia noworodka.

Przy alergii na penicylinę decyzję podejmuje się na podstawie antybiogramu. Dobór leku musi być celowany — nie stosuje się przypadkowych preparatów.

Nie praktykuje się eradykacji przed porodem na zapas, ponieważ kolonizacja szybko wraca po terapii.

Po porodzie dziecko jest obserwowane co najmniej 24 godziny. W razie objawów wykonywane są badania diagnostyczne, w tym ocena ryzyka bakteriemii i wdrożenie leczenia.

Ryzyko zakażeń i powikłań: dla mamy i noworodka

Kolonizacja paciorkowcami może przebiegać bezobjawowo, ale w pewnych sytuacjach grozi powikłaniami dla matki i noworodka.

Dla matki możliwe są infekcje układu moczowego, zapalenie błon płodowych oraz poporodowe zapalenie jamy macicy. W razie gorączki, silnego bólu lub nieprawidłowego wydzielania trzeba natychmiast zgłosić się do lekarza.

Dla noworodków rozróżniamy zakażenia wczesne (do 72 godzin) i późne (7 dni–3 miesiące). Wczesne zakażenie może przebiegać gwałtownie jako sepsa lub zapalenie płuc. W około 35–55% wczesnych przypadków występuje zapalenie płuc.

• Najcięższe jednostki: sepsa (bakterie we krwi), zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo‑rdzeniowych.
• Statystyki: nosicielstwo wynosi 10–30%; bez profilaktyki część dzieci może zostać zakażona; w wczesnej sepsie ryzyko zgonu sięga około 15%.
• Czynniki zaostrzenia przebiegu: wcześniactwo, długi czas od pęknięcia błon, gorączka podczas porodu, niska masa urodzeniowa, cukrzyca.

„Profilaktyka śródporodowa znacząco obniża ryzyko ciężkich zakażeń u noworodków.”

W każdym przypadku personel oceni sytuację indywidualnie i zaproponuje leczenie. Znajomość czynników ryzyka pomaga szybko podjąć właściwe działania i zmniejszyć ryzyko ciężkich powikłań.

Plan na końcówkę ciąży: jak zaplanować badanie, dokumenty i rozmowę z lekarzem

Prosty harmonogram pomoże zaplanować badania i dokumenty na końcówkę ciąży. Umów wymaz na 35.–37. tydzień, zostaw 3–4 dni na odbiór wyniku i dopnij termin w karcie.

Co zabrać: wynik badania gbs, karta ciąży, informacje o alergiach (szczególnie na penicylinę) oraz wcześniejsze wypisy. To ułatwi decyzje trakcie przyjęcia do szpitala.

Zadaj pytania: czy przy dodatnim wyniku będzie antybiogram, kiedy rozpoczyna się profilaktyka podczas porodu i jak wygląda obserwacja noworodka przez pierwsze 24 godziny.

Uwzględnij, że może być poród przed planowanym terminem albo brak wyniku — wtedy szpital może wdrożyć profilaktykę przy długim czasie od pęknięcia błon lub gorączce. Zaplanuj dni przed badaniem: brak współżycia i rezygnacja z preparatów intymnych.

Świadome zaplanowanie badań trakcie tej ostatniej fazy ciąży zmniejszy stres przed porodem i da jasny plan działania niezależnie od wyniku.

Kamil Makowski