Alkoholizm, czyli uzależnienie od alkoholu stanowiącego substancję o charakterze psychoaktywnym, jest poważnym, przewlekłym zaburzeniem o charakterze psychicznym i fizycznym, które wpływa nie tylko na osobę pijącą, ale także na całe jej otoczenie, w tym najbliższe osoby, jak współmałżonkowie, dzieci czy przyjaciele.
Jednym z najczęściej obserwowanych zjawisk w rodzinach osób uzależnionych jest współuzależnienie – będące złożonym mechanizmem przystosowawczym, który rozwija się u bliskich alkoholika i prowadzi do licznych dysfunkcji emocjonalnych, poznawczych i społecznych.
Czym jest alkoholizm?
Na samym początku warto kilka słów poświęcić samej chorobie alkoholowej. Alkoholizm to rodzaj uzależnienia, które charakteryzuje się utratą kontroli nad spożywaniem alkoholu (zarówno, jeśli mowa o jego ilości, jak i czasie trwania w nałogu), silnym przymusem picia oraz występowaniem objawów abstynencyjnych po jego odstawieniu.
Osoba uzależniona często bagatelizuje problem, zaprzecza jego istnieniu lub racjonalizuje swoje zachowania. Do tego, wraz z czasem, pojawia się coraz większa tolerancja na alkohol, przyczyniająca się do „konieczności” przyjmowania jego zwiększonych ilości czy też przejawiająca się większą częstotliwością sięgania po używkę.
Do głównych przejawów alkoholizmu należy zaliczyć takie zachowania i zjawiska, jak:
· utrata kontroli nad ilością spożywanego alkoholu,
· rozwój tolerancji (potrzeba spożywania coraz większych dawek, by uzyskać oczekiwany efekt, na przykład rozluźnienia),
· objawy zespołu abstynencyjnego, związane z odstawieniem alkoholu
· podporządkowanie życia spożywaniu alkoholu, bez względu na wpływ tego działania na życie rodzinne czy zawodowe i kontynuowanie takich zachowań pomimo negatywnych, wyraźnych dla alkoholika konsekwencji (które, paradoksalnie, dodatkowo pogłębiają potrzebę spożywania alkoholu, by, chociażby, zabić złagodzić wyrzuty sumienia czy „uspokoić się”).
Alkoholizm nie jest jedynie „złym nawykiem” lub przejściowym problemem, to tak naprawdę choroba wymagająca specjalistycznego leczenia i wsparcia, do tego, potencjalnie, śmiertelna.
Współuzależnienie – definicja zjawiska i mechanizmy jego powstawania
Osoba współuzależniona to najczęściej bardzo bliski członek rodziny alkoholika – mąż, żona, ale też rodzic, dziecko, a nawet znajomy z pracy czy przyjaciel. Cechuje ją bowiem stan psychiczny, w którym dostosowuje ona swoje życie do jego destrukcyjnych zachowań. Współuzależnienie nie jest formalnie klasyfikowane jako choroba, ale uznaje się je za poważne zaburzenie funkcjonowania emocjonalnego.
Co istotne, współuzależnienie jest najczęściej obserwowane jeszcze przed oficjalną diagnozą alkoholizmu – w momencie, gdy bliska osoba alkoholika stara się, do pewnego stopnia, maskować jego zachowania i dopiero obawia się tego, że problemem jest faktycznie uzależnienie od alkoholu (zatem próbuje nie dopuścić, by tak się stało – chociaż jest już na to, oczywiście, za późno).
U osób współuzależniony zauważa się często, że:
· koncentrują całe swoje życie na osobie uzależnionej i podporządkowują jej swoją codzienność, rodzinną i zawodową,
· przejmują odpowiedzialność za zachowanie alkoholika, także kosztem własnego czasu, potrzeb czy pracy,
· usprawiedliwiają lub ukrywają problem alkoholowy, dążąc do tego, by „nie okazało się”, że to faktycznie alkoholizm (dopóki nie ma oficjalnej diagnozy, nie stanowi w oczach współuzależnionego prawdziwego problemu, niejako „publicznego”),
· zaniedbują własne potrzeby i granice,
· żyją w ciągłym napięciu i lęku,
· ograniczają kontakty zawodowe, społeczne, rodzinne.
Współuzależnienie rozwija się stopniowo, jako swego rodzaju mechanizm adaptacyjny w trudnej sytuacji związanej z życiem z osobą chorą. Początkowo może mieć charakter „pomocowy”, jednak z czasem prowadzi do utraty autonomii i pogorszenia jakości życia.
Charakterystyczne cechy osób współuzależnionych
Osoby współuzależnione wykazują szereg wspólnych cech i wzorców zachowań. Wśród nich specjaliści najczęściej wskazują na zmiany w funkcjonowaniu związane z:
1. przyjmowaniem nadmiernej odpowiedzialności za postępowanie alkoholika – osoba współuzależniona czuje się silnie odpowiedzialna za zachowania chorego, jego uczucia, reakcje czy podejmowane w związku z uzależnieniem decyzje, nawet jeśli dochodzi do tego kosztem ich własnego komfortu psychicznego czy bezpieczeństwa,
2. usilnym zaprzeczaniem, że problem istnieje – to wyjątkowo charakterystyczne i sprawia, że współuzależniony minimalizuje problem nałogu, nie dopuszcza do siebie świadomości jego skali i stara się też przekonać o tym otoczenie,
3. utrudnionym wyznaczaniem jasnych, konkretnych granic – tolerują zachowania alkoholika bez umiejętności powiedzenia wyraźnego „nie” czy podejmowania konkretnych kroków mających na celu ograniczenie problemu ze spożywaniem alkoholu; przez takie trudności dochodzi do tolerowania zachowań, które faktycznie przekraczają granice nie tylko komfortu, ale i bezpieczeństwa osoby współuzależnionej,
4. zaniżeniem samooceny – w związku z braniem na siebie odpowiedzialności za zachowania i życie alkoholika, współuzależniony zaczyna czuć niewystarczająco skuteczny w swoich działaniach, wręcz winny zaistniałej sytuacji; osoby takie mogą zmagać się z niską samooceną i zyskiwać przekonanie, że nie zasługują na lepsze życie,
5. uzależnieniem samopoczucia od stanu emocjonalnego alkoholika – codzienne samopoczucie chorego jest stawiane na pierwszym miejscu i znacząco wpływa na nastrój współuzależnionego, budując coraz silniejsze uzależnienie emocjonalne,
6. pogłębiającym się stresem i chronicznym napięciem emocjonalnym – ciągłe podtrzymywanie iluzji normalności, dostosowywanie się do potrzeb alkoholika kosztem własnego zdrowia i samopoczucia, rodzi ogromny stres, może też przyczyniać się do wywoływania takich chorób, jak depresja czy nerwica lękowa.
Łatwo można wywnioskować, że osoba współuzależniona pozostaje pod ogromnym wpływem działań alkoholika, co przekłada się na jej życie osobiste, może też negatywnie odbijać się na innych sferach – jak praca czy rodzina.
Leczenie alkoholizmu i terapia współuzależnienia
Terapia współuzależnienia jest równie istotna, jak podjęcie leczenia samego alkoholizmu. W tym bowiem przypadku nie tylko rozregulowuje ono zdrowie psychiczne i niekiedy fizyczne współuzależnionego czy wpływa na dobrobyt rodziny, ale też tworzy przystępne środowisko dla osoby uzależnionej, by nadal mogła spożywać alkohol. Zatem podjęcie terapii jest właściwie niemalże obowiązkowym elementem samego procesu wychodzenia z nałogu przez uzależnionego.
Osobom współuzależnionym zaleca się korzystanie z pomocy psychologów, terapeutów, a nawet psychiatrów, dzięki którym zyskają wiedzę o tym, jak zachowywać się względem alkoholika oraz w jaki sposób poradzić sobie z tym, że jego choroba istnieje naprawdę i potrzebne jest podjęcie leczenia.
Terapia samego alkoholika jest już nieco bardziej złożona i obejmować może:
· terapię indywidualną,
· terapią grupową,
· farmakoterapię,
· leczenie w formie zamkniętej (w ośrodku terapii uzależnień).
Najczęściej to lekarz, po zdiagnozowaniu choroby alkoholowej, ustala konkretny plan leczenia nałogu. W jego ramach, obok terapii, wskazana bywa farmakoterapia. Do obszaru tego należą zabiegi związane z wszywaniem podskórnie takich środków chemicznych, jak Esperal. To preparat, który wywołuje szereg przykrych i niekiedy wręcz bolesnych objawów w przypadku przyjęcia nawet niewielkich ilości alkoholu.
Taka „wszywka” stanowi zatem ważny element profilaktyczny, ułatwiający uzależnionej osobie podejmowanie odpowiednich decyzji. Zabiegi wprowadzania Esperalu pod skórę przeprowadza się w gabinetach prywatnych – na przykład takich, jakim jest Chirurg-24 (na terenie Warszawy).
Celem terapii jest natomiast zrozumienie mechanizmów uzależnienia, nauka radzenia sobie z emocjami i zapobieganie nawrotom.
Podsumowanie
Alkoholizm i współuzależnienie to zjawiska ściśle ze sobą powiązane, które wpływają na funkcjonowanie całych rodzin. W czasie, gdy osoba uzależniona zmaga się z przymusem picia, jej bliscy często nieświadomie wchodzą w destrukcyjne schematy, które utrudniają rozwiązanie problemu.
Zrozumienie mechanizmów współuzależnienia jest kluczowe dla skutecznego leczenia i poprawy jakości życia wszystkich osób, które na co dzień dotyka problem nałogu. Zarówno uzależnienie, jak i współuzależnienie wymagają profesjonalnej pomocy.
Artykuł sponsorowany
